اصولگرايي در تعريف كلي هم به معناي پايبندي به اصول خاصي است كه مبناي عمل محسوب ميشود و به نوع جهانبيني و مباني ارزشي بازميگردد.
اصولگرايي را نبايد با پويا نبودن انديشه مترادف دانست؛ در حقيقت ويژگي اصولگرايي اجتهاد در اصول است، پوياست؛ اما حقايق و نقاط ثابتي هم دارد كه قابل تغيير نيست.
در مقام اشاره به پويايي مسلما خيلي از اين موارد با اصولگرايي نهتنها نسبتي ندارند بلكه ارتباطي هم ميان آنها وجود ندارد.
بنيادگرايان در تعريف برخي، انسانهاي متحجري هستند كه نوآوري در انديشهها و روشهايشان وجود ندارد. اگر منظور از بنيادگرايي اين تعريف باشد مسلما ارتباطي با جريان اصولگرايي ندارد و در تضاد است.
همانطور كه گفتم اصولگرايي، پويايي در اجتهاد را به عنوان يك اصل دنبال ميكند. درباره محافظهكاري هم بايد گفت كه طبق تعريف، محافظهكاري به معني طرفداري از وضعيت موجود است.
اصولگرايي به اين معنا با محافظهكاري سنخيتي ندارد و با محافظهكاري، مرزبندي دارد. اصولگرايي در ذات خودش اصلاحطلبي دائميرا دارد تا با اين اصلاحطلبي به هدف و چشمانداز غايي خويش برسد.
اما از يك نظر اگر محافظهكاري به معني اعتقاد به يك سري اصول ثابت باشد، نقطه اشتراك اصولگرايي با محافظهكاري خواهد بود.
ارتباط اصولگرايي با تحول و تجدد
اصولگرايي در ذات خودش با تكيه بر اصول و حفظ اصول به دنبال تحول و اصلاحات است. جريان اصولگرا نيز به مثابه يك مجموعه زنده همواره به دنبال كمال است.
اصولگرايي در ذات خودش پويايي دارد. اين پويايي به دليل انتظار موعود است. اين انتظار، يك انتظار مثبت و پوياست تا به جامعه ايدهآل خود برسد.
اشتراكات و تفاوتها
زير مجموعههاي جريان اصولگرايي در اصول و مباني با يكديگر اشتراك دارند و همگي بدان پايبند بوده اما در سليقهها و روشها با يكديگر متفاوت هستند.
بخشي از اين گرايشها سابقه تاريخي دارد و بخش ديگري طي انتخابات نهم رياست جمهوري حول محور كانديداها شكل گرفت.
3 طيف اصلي جريان اصولگرايي (البته طيفهاي ديگري مثلاً آقاي محسن رضايي كه ميتوان گفت طيف چهارم هستند هم وجود دارد) كه شامل آقايان احمدينژاد، قاليباف و لاريجاني بودند، هر كدام طرفداراني دارند. خط امام و رهبري كه كانديداي آنها آقاي لاريجاني بود، سابقه و تجربه تشكيلاتي و حزبي داشتند.
در واقع اين طيف از زمان حزب جمهوري اسلاميسابقه تشكيلاتي داشتهاند و لذا به تعبيري، بدنه حزبي جريان اصولگرايي هستند. عمدهترين تشكل جريان بعدي كه كانديداي آنان آقاي قاليباف بود، «جمعيت ايثارگران انقلاب اسلامي» بود.
اين طيف بيشتر سابقه انقلابي دارند و خودشان را به عنوان بدنه اجتماعي اصولگرايان معرفي ميكنند. طرفداران آقاي احمدينژاد، در قالب طيف خاصي نميگنجيدند و در واقع مجموعهاي از اصولگرايان جوانتر و انرژيكتر و با نگاه انتقادي نسبت به ساير اصولگرايان بودند كه يكديگر را در جريان انتخابات رياست جمهوري پيدا كردند و به قدرت رسيدند.
در مجموع اصولگرايان در مباني با يكديگر متفق هستند اما در گفتمان با يكديگر متفاوت ميانديشند. جريانهاي سياسي در ايران را با چند مؤلفه ارزيابي ميكنند كه عمدتا 4 مؤلفه مهم براي ارزيابي وجود دارد؛
مؤلفه اول نگاه به دين است كه اين مسئله در جريان اصولگرايي پاي ثابت است و هيچ مشكلي در اين زمينه بين اصولگرايان وجود ندارد، در حالي كه در ساير جريانات بيرون از اصولگرايي نگاه به دين، يك نگاه حداقلي است و تمايل دارند كه دين در سياست دخالت زيادي نداشته باشد. نگاه اقتصادي يكي ديگر از مؤلفههاست.
در جريان اصولگرايي درباره اقتصاد اختلاف ديدگاه وجود دارد. البته اين اختلاف سليقه، هنگام اعلام سياستهاي كلي از سوي مقام معظم رهبري از بين ميرود و همه به اين سياستها اعتقاد دارند.
مثلا در جريان خصوصيسازي اقتصاد، عدهاي معتقد بودند كه بايد با احتياط بيشتري اقدام كرد و عدهاي ديگر به روند شتابان و سرعت بيشتر اعتقاد داشتند. اين دو ديدگاه در چالشهاي اقتصادي مجلس هفتم به خوبي قابل مشاهده است.
مؤلفه سوم هم نگاه به فرهنگ است؛ در مباحث فرهنگي هم طيفهاي اصولگرا طرفدار هنجارها و ارزشهاي مذهبي هستند و اعتقاد به تسامح در ارزشها ندارند. مؤلفه چهارم مشي سياسي است؛ در اين مؤلفه برخي مشي دموكراتيك دارند و برخي دموكراسي هدايتشده را ميپسندند.
گفتمان اصولگرايي
گفتمان اصولگرايي، گفتمان خدمت و پيشرفت است. اصولگرايان همگي به پيشرفت كشور اعتقاد دارند و خدمت به مردم را سرلوحه اقدامات خود ميدانند. ائتلاف اصولگرايان با سطح گسترده كه طيفهاي متفاوتي را شامل ميشود، تجربه جديدي به شمار ميرود. اين تجربه در شوراهاي دوم كليد خورد و در مجلس هفتم تثبيت شد.
در انتخابات رياست جمهوري وزنكشيها خيلي زود در جريان اصولگرايي آغاز شد. به هر حال همه اين طيفها، معتقدند در آنچه بر آن پاي ميفشارند، محق هستند. نگاه من در اين زمينه كاملا انتقادي است و اين مسئله را ناشي از عدم بلوغ سياسي آنان ميدانم. خوشبختانه با تكرار تجربيات، در حال حاضر در مرحله بلوغ هستيم.
ميتوان گفت كه گرايشهاي مختلف جريان اصولگرايي با طيفهاي گسترده و با افتوخيزهايي كه داشتهاند به يك بلوغ سياسي رسيدهاند و براساس يك قاعده دموكراتيك، يك نهاد دموكراتيك را انتخاب كردهاند كه بتوانند اكثريت قاطع جريان اصولگرا را نمايندگي كنند و به صورت يكپارچه وارد انتخابات شوند و از اهدافشان دفاع كنند، كه همان خدمت و پيشرفت كشور است. تمامياختلافنظرها هم براي خدمترساني بيشتر به مردم شكل گرفته بود.
آسيبها
آسيب همواره وجود دارد. از طرفي اصولگرايان در حال نوشتن مشق و رقباي آنان نيز در حال تصحيح اين مشق هستند. مهمترين آسيب، اختلاف دروني است كه البته با تشكيل شوراهاي مشورتي، اين اختلاف به كمترين حد خواهد رسيد.
اين اختلاف باعث ميشود اصولگرايان از هدف اصلي دور شوند و از وعدههايي كه به مردم دادهاند و تلاش براي رفع مشكلاتي كه درست تشخيص دادهاند و درصدد مرتفع كردن آنها بودهاند، غافل شوند. اين ميتواند از اقبال افكار عمومينسبت به اصولگرايان كم كند.
شرايط فعلي هم مطلوب است و نشان از بلوغ سياسي دارد. انشاءالله سازوكار انتخابشده براي رفع مشكلات و اختلافات مفيد است و به نتايج مطلوبي خواهد رسيد.
نقطه قوت جريان اصولگرايي، مباني اصولگرايي است. پايگاه اجتماعي، يكي ديگر از نقاط قوت جريان اصولگرايي است. مردم، هنگاميكه طيف افراطي جريان دوم خرداد حاكم بود، نگرانيهاي زيادي در رابطه با سرنوشت كشور، ثبات و امنيت كشور و مسائل اخلاقي و فرهنگي جامعه داشتند.
اين نگرانيها در جريان اصولگرايي وجود ندارد و خيال مردم بابت مسائل فوق راحت است. آنچه مهم است حضور اصولگرايان در صحنه عمل است تا كارآمدي خود را ثابت كنند. امروز مهمترين بحث در جريان اصولگرايي، كارآمدي و پاسخگويي است.
نقطه ضعف خاصي را نميتوان برشمرد، اما حضور در صحنههاي سياسي- اجرايي علاوه بر اينكه يك فرصت است ميتواند ضعفهايي را هم به همراه داشته باشد. اگر در زمينه ائتلاف اصولگرايان مشكل بهوجود بيايد و افتراق حاكم شود، اين مسئله خودش نقطه ضعف به شمار ميرود.
موانع بالندگي و رشد
رعايت اصول و مباني در اين زمينه بسيار مهم است. مانع اصلي، چالشهاي كارآمدي است. امروز، روز آزمايش اصولگرايان حاضر در مجلس، دولت و ساير بخشهاست تا كارآمدي خود را ثابت كنند. يكي از مسائل مهم در بحث كارآمدي، توجه به شايستهسالاري است.
اصولگرايان همانطور كه به افكار عموميتوجه داشتهاند، بايد به نخبگان هم توجه ويژهاي داشته باشند و بايد از فرهيختگان و نخبگان استفاده بيشتري كنند و آنان را در امر تصميمسازي مشاركت دهند.
همشهري ماه / مرداد 86
